Webinar: 15 oktober 2020

Tijd: 15.00 - 16.00 uur

Cyber als onderdeel van hybride dreigingen

Spreker:
Hans van Leeuwe

Webinar terugkijken? Klik op onderstaande afbeelding.



Soms komt een cyberaanval niet alleen. Maar maakt deze deel uit van iets groters. Bijvoorbeeld als deel van een hybride conflict met een partij die meerdere instrumenten tegelijkertijd kan inzetten om bepaalde doelen te bereiken. Denk bijvoorbeeld aan cyberdreiging, fake news, spionage en sabotage. Ter versterking van de weerbaarheid hiertegen moeten alle ketenpartners met elkaar samenwerken. Alleen dan kunnen we zulke professioneel georganiseerde dreigingen bestrijden. Dit webinar wordt gegeven vanuit het perspectief van het ministerie van Defensie en heeft tot doel de bewustwording en de weerbaarheid van de deelnemers te verhogen rondom domeinoverstijgende hybride dreigingen.

Getekende uitleg Cyber als onderdeel van hybride dreigingen

Vergroot afbeelding


Op donderdag 15 oktober vond van 15:00 tot 16:00 uur het cyberwebinar plaats met de titel “Cyber als onderdeel van domeinoverstijgende hybride dreiging”. Dit webinar werd gepresenteerd door Hans van Leeuwe & Lauren Heida, beiden in de tekening afgebeeld als poppetje. Er staat bij geschreven dat zij werkzaam zijn bij de Counter Hybrid Unit van het Ministerie van Defensie. Bovenaan in het midden van de tekening is de titel van het cyberwebinar uitgetekend als een groot verkeersbord, een gevarendriehoek. In het verkeersbord staat een doodshoofd getekend met twee beenderen gekruist. Zowel het schedel als de beenderen zijn half ‘digitaal’, weergegeven door nullen en enen te tekenen. Aan de linker kant van dit verkeersbord staan twee dreigingen, te weten “cybercrime” (wat getekend is door een beeldscherm dat hard wegrent voor een naderende dikke kogel) en “spionage” (wat getekend is door een hengel die wordt vastgehouden door 1 hand, met daaraan aan het haakje een oortje dat aan het luisteren is). Rechts staan nog twee dreigingen, te weten: “sabotage” (wat getekend is door een kabel die met een tang dreigt te worden doorgeknipt) en “fake news” (wat getekend is door een soort krant met als kop ‘Chloor injectie tegen covid-19!’).

Links bovenaan begint de tekening vervolgens met een spreekwolkje vanuit Hans van Leeuwe die aangeeft “We beginnen met een filmpje van TNO”. Eronder staat een paars soort YouTube-film icoontje afgebeeld met armen en beentjes. Vanuit dit paarse videootje komen spreekwolkjes als “Hybrid Threats zijn niet nieuw”, “Het is het hoogst haalbare in de kunst van het oorlogsvoeren: winnen zonder te vechten”, “polarisatie” & “digitale afhankelijkheid”.

Eronder wordt ingegaan op het begrip Hybride. Via een paarse pijl naar beneden met daarin in witte tekst “iedere aanval zijn eigen “mix!” kom je uit bij een getekend poppetje dat driftig een mixbeker heen en weer schud. Vanuit het woordje mix in de paarse pijl is een dun zwart pijltje dat wijst naar de afkosting DIMEFIL. Eruit komt een spreekwolkje waarin staat “bij Defensie hebben we daar een mooie afko voor!”. DIMEFIL staat voor Diplomatie, Informatie, Militair, Economisch, Financieel, Inlichtingen en Legal. Vanuit informatie komt een spreekwolkje waarin staat “fake news” en vanuit Legal komt een spreekwolkje waarin staat “Bijv. een referendum als bij illegale annexactie De Krim”. Eronder staat een accolade die uitkomt bij geschreven tekst “Cyber is hier een onderdeel van”. Er staat een witte pijl naast die naar rechts wijst en daar staat “IT is de grote gamechanger!” Dit is getekend in een geel wolkje. Vanuit het wolkje komen 3 spreekwolkjes met teksten “Cyber hacks!”, “Desinformatie via algoritmen amplificeren” & “Goedkoop en makkelijk verwarring zaaien & beïnvloeden”. Ernaast staat een voorbeeld van Fake News door een getekende krant die als kop heeft “VS test COVID-19 vaccin op militairen Oekraïne: 4 doden, met een getekend plaatje op de voorpagina van de krant van 4 graven”.

Iets naar links onder het poppetje wat driftig de mixbeker heen en weer schud staat een grote zwarte pijl naar beneden met daarin de tekst “belangen” in het wit. Eronder staat geschrijven: Kijk naar onze Frenemies. Daaronder staan de vlaggen van Rusland (links) en China (rechts). Ze hebben beiden armen, benen en neutraal kijkende gezichten. Rusland heeft aan de linkerkant een vuist. En aan de rechterkant een uitgestoken hand. Uit de vuist komt een spreekwolkje waarin staat “Verzwakken EU en NAVO, democratische waarden”. Bij de Chinese vlag staat links een duim omhoog met de tekst Partner. Er komt een spreekwolkje uit met de tekst “voor klimaat”. Aan de rechterkant staat echter een duim omlaag met de tekst Concurrent. Er komt een spreekwolkje uit waarin staat “voor middelen”. En achter het rechterbeen van China komt een rennende zwarte bom tevoorschijn waarnaast staat geschreven “systeemrivaal”. Er komt een tekstwolkje uit waarin staat “wereldorde naar Chinese communistische waarden. Tussen dit laatste spreekwolkje en het spreekwolkje wat bij Rusland stond over verzwakken EY en NAVO, democratische waarden staat een grote zwarte pijl die naar beide spreekwolkjes wijst links en rechts met daarin in het wit de tekst “Beïnvloedingscampagnes: op zoek naar zwakke plekken. Er rechts naast staat een voet en en onderbeen getekend. Met een pijl die recht in de achillespees steekt. Ernaast staat de tekst: “De kracht én achilleshiel: samenwerken”. Er komen twee spreekwolkjes uit. De eerste bevat de tekst “Samen zien we meer dan alleen!”. In de tweede staat “Maar dan moeten we elkaar wel vertrouwen…”

Naast dat spreekwolkje van het vertrouwen gaat een dun zwart pijltje naar een getekende “fake brief”, zogenaamd vanuit de NAVO. Deze was gestuurd naar Litouwse bestuurders en bevat de boodschap: we trekken ons terug uit Litouwen.

De tekening gaat verder naar rechts door vanuit het titelblokje hybride via een lichtpaarse pijl te gaan naar een titelblokje met “Weerbaarheid”. In de lichtpaarse pijl staat met witte tekst “Een hybride dreiging vraagt om een hybride aanpak”. Boven deze pijl staat nog een Delfts blauw tegel getekend waarin een statement uit het webinar is opgenomen. De tekst luidt “Als overheid willen we geen ‘ministerie van de waarheid’. Wel burgers bewust maken van de dreigingen. Vrijheid van meningsuiting heel belangrijk’. Van achter het tegeltje komt een poppetje om de hoek kijken die uitspreekt “ow, gelukkig!”

Het titelblokje “weerbaarheid” is vervolgens voorzien van een tekeningetje van een soort springveer die omhoog en omlaag kan. Van daaruit komen 2 paarse pijlen, genummer 1 en 2. Pijl nummer 1 gaat naar een lichtpaars wolkje met daarin de tekst “Investeer in bewustwording”. Er staat een poppetje boven dat een “aha”-momentje moet symboliseren, met een verlicht lampenbolletje erbij en die via twee spreekwolkjes verteld: “Zó ziet de dreiging eruit” (tekening van een bommetje) . En in het tweede spreekwolkje “Zó ziet crisisbeheersing eruit” (tekening van een vrachtwagen waarop in grote letters EOD staat).

Pijl 2 gaat naar beneden naar een lichtpaars wolkje waarin de tekst staat “Ketenpartners moeten samenwerken”. Er links naast staan drie poppetjes in verschillende kleuren truitjes die samen een aangespannen bovenarm met vuist tillen. Vanuit het komt een spreekwolkje met de tekst “Samen staan we sterk”. Eronder zien we een plaatje van meerdere bolletjes die via allerlei lichtpaarse lijntjes met elkaar verbonden zijn. De lichtpaarse lijntjes komen uiteindelijk ook allemaal onderaan uit bij een computerscherm. Links naast deze tekening staat een spreekwolkje met de tekst “Ieder bolletje is een domein”. Er rechtsonder staat een paarse pijl met witte tekst die wijst naar het computerscherm onderaan. De tekst luidt “belangrijk om samen uit de kokers te komen”. Door het tekeningetje van de via lijntjes verbonden bolletjes staat geschreven met zwarte letters in gele lijnen “Connecting the dots in netwerken”. Op het beeldscherm onderaan zien we een waarschuwingsverkeersbord met een uitroepteken. Het poppetje wat er rechts naast staat getekend kijkt op het scherm, is zichtbaar geschrokken en telefoneert meteen met iemand. Hij spreekt via een tekstwolkje “Alle informatie bij elkaar geeft een zeer verontrustend beeld….”. Rechts onderin de tekening staat voorts een groot blauw veiligheidsschild met een grote witte vink erin. Erboven staat “Belangrijke rol voor de veiligheidsregio’s. Uit het veiligheidsschild komt links een spreekwolkje dat zet “Aandacht voor crisisbeheersing” en rechts een spreekwolkje dat zegt “Oefenen! Want als je niet oefent, bestaat het niet!” Uit het veiligheidsschild onderaan links komt een stekker. Onder het veiligheidsschild in de rechterhoek van de tekening is een soort massieve zwart blok getekend met een verbindingsstekker voor de stekker van het veiligheidsschild eraan. In het massieve zwarte blok staat met witte letters geschreven “Defensie als “last organization standing” zal hier steeds meer in betrokken worden: “Connecting the dots”!

Tot slot eindigt de tekening bovenaan in de rechterhoek met het blokje “vooruitblik”. Afgebeeld als een oog dat naar rechts kijkt en waar achter langs een witte pijl komt die naar rechts wijst. Vanuit het woord vooruitblik komt een spreekwolkje dat zegt “geen positief verhaal: we dachten even dat het weg was na de koude oorlog. Maar het wordt alleen maar geraffineerder…”. Rechts naast de witte pijl staat een mannetje dat zijn schouders ietwat teleurgesteld ophaalt en via een spreekwolkje zegt “Hybride dreigingen: ook dát is het nieuwe normaal”. Onder het poppetje staat een paarse pijl naar beneden met in het wit daarin de tekst “Maar het glas is halfvol! Laten we goed samenwerken: connecting the dots”. Eronder staat een plaatje van een glas met armen en benen en een gezichtje. Het glas is halfvol met water. Maar ernaast staat aangegeven bij het waterdeel “50% water”. Erboven staat bij het lege gedeelte “50% lucht”. Het glas spreekt via een tekstwolkje uit: “Technisch gezien ben ik 100% gevuld. Er wijst nog een paarse pijl van links naar dit glas, waar met witte letters in staat geschreven: “Houdt het hoofd koel, handel niet vanuit paniek!”